Hoe heilzaam is al die aandacht voor depressie?

Dit commentaar verscheen 9/9/21 in het NRC in de rubriek Brieven.

Rosanne Hertzberger stelde deze vraag in haar column in het NRC van 4 september 2021. Depressie is besmettelijk, was mijn eerste gedachte bij het lezen van de kop.

In haar artikel beschreef Hertzberger hoe sporters en BN-ers ‘uit de kast kwamen’ met hun modeziekte depressie of andere psychische modegril. Afgezien van het idee dat het uitkomen voor het hebben van een psychische aandoening vergelijkbaar is met het benoemen van de eigen homoseksualiteit (of is dat dan toch een ziekte?) weet ik niet zeker of een olievlekwerking bestaat bij deze aandoeningen. Bij depressie bijvoorbeeld zijn bepaalde symptomen duidelijk voorwaarde voor het stellen van de diagnose en daar voldoe je toch niet opeens aan als je buurvrouw je vertelt dat zij het heeft. Anders dan bij de medische microbiologie vindt geen vermeerdering van depressies plaats door één depressie op de juiste voedingsbodem te plaatsen. In de categorie: een dipje hebben we allemaal wel eens, zal een enkeling zich best afvragen of er meer aan de hand is nadat een bekende of naaste het taboe doorbroken heeft. Echter, in plaats van besmetten, denk ik eerder dat het doorbreken van het taboe sterkt om de eigen onderdrukte of verborgen gehouden gevoelens te benoemen en te delen.

Een taboe doorbreken helpt. En in geval van depressie voorkomt het suïcides. En mode? Geloof mij: een depressie maakt je echt niet hip. Het is een potentieel dodelijke ziekte.

Verhalen uit de week van de psychiatrie

Humanere benadering en gelijkwaardigheid

Van 22 tot en met 27 maart 2021 werd de week van de psychiatrie gehouden. Sinds 1960 wordt er aandacht gevraagd voor humanere benadering en gestreden voor gelijkwaardigheid om zo onnodig lijden tegen te gaan. Nog steeds hebben we deze week elk jaar nodig om de psychiatrische zorg te verbeteren en een gezicht te geven.

Het kan je buurman zijn

Ondertussen kom je psychiatrie overal tegen. Het Trimbos instituut schrijft:

Ruim 4 op de 10 mensen hebben ooit in hun leven één of meerdere psychische aandoeningen gehad. De drie hoofdgroepen – stemmingsstoornissen, angststoornissen en middelenstoornissen – komen elk ongeveer even vaak voor: 1 op de 5 mensen heeft ooit in het leven een dergelijke stoornis gehad.

In de afgelopen 12 maanden had ongeveer een vijfde van de mensen één of meerdere psychische aandoeningen. Angststoornissen komen als hoofdgroep het vaakst voor. Van alle afzonderlijke aandoeningen komt depressie het vaakst voor.’

4 op de 10! Het kan je buurman wel zijn. In veel gevallen krijg je gewoon levenslang.

Ik zie er nooit iets van

Omdat ik weet dat er veel verhalen zijn in de samenleving maar we maar weinig van die verhalen horen, schreef ik een verhalenwedstrijd uit. Ik koos twee winnaars. Hun verhalen staan symbool voor de kern van ons aller verhaal: het taboe en de impact op het leven van een persoon met een psychiatrische aandoening en zijn gezin.

Gefeliciteerd Linda van de Herik en Suzan Wilmsen

Jullie zijn de prijswinnaars van een gesigneerd exemplaar van mijn roman Halverwege het einde. En zoals beloofd, hieronder jullie verhalen, als een inkijk achter de voordeur van ogenschijnlijk gewone mensen.

Het verhaal van Linda
is een rauwe beschrijving over de ontwrichting van hun gezinsleven.

Zelfs een knuffel van de kinderen…

Mijn man, met wie ik al 21 jaar samen ben en 2 kinderen heb (een zoon van 12 en een dochter van 16) is al jaren ziek. Hij heeft een complexe ptss, een ernstige paranoïde persoonlijkheidsstoornis met kenmerken van verschillende andere persoonlijkheidsstoornissen. Daarbij, of daardoor, is hij ook depressief. De enige emotie die hij kan voelen, die hij herkent, is woede, boosheid. Liefde, geluk, plezier, vertrouwen, angst zijn allemaal onbekend. Het is erg verdrietig om te zien dat zelfs een knuffel van de kinderen bij hem niet het gelukshormoon aanmaakt. Wat zijn ziekte al jaren met ons gezin doet, is niet in 400 worden te beschrijven. Lopen op eieren, ieder woord, maar ook iedere blik, iedere zucht, moet op een schaaltje heel delicaat worden afgewogen, voordat hij mij of de kinderen mag ontsnappen. We zien ook zijn pijn en dat doet ons zeer. We willen hem niet kwijt, maar gunnen hem ook zijn rust, voor altijd.

Het verhaal van Suzan
vraagt aandacht voor de taboes en vooroordelen.

Niet gek of labiel

mijn ervaring met de psychiatrie is:
dat je nogal snel een label opgeplakt krijgt zovan:
je bent niet normaal zoals de rest.
ik zelf zou zo graag de wereld willen laten zien dat mensen die een psychiatrisch verleden hebben niet ‘gek’ of Labiel zijn,
maar dat zij door hun verleden zo gemaakt zijn alsof ze ‘ziek’ in hun hoofd zijn,
mensen die als het ware gekwetst en getraumatiseerd zijn worden als gek en dom bestempeld door de Maatschappij,
en de daders komen ermee weg.
dit was mijn ervaring met de psychiatrie!

Beide verhalen zijn met toestemming van de schrijvers geplaatst en zonder wijzigingen overgenomen.

Week van de psychiatrie

Winactie: Schrijfwedstrijd

22 tot en met 27 maart 2021 https://www.weekvandepsychiatrie.nl/

Hoe gek moet je zijn?
Je weet gewoon niet waarmee je moet beginnen! De psychiatrie, wat is dat eigenlijk? Hoe gek moet je zijn om het label ‘psychiatrisch’ te krijgen? Ben je patiënt of een mens met een psychiatrische aandoening? Aandoening, stoornis of ziekte? Elke vraag roept nieuwe vragen op.

Levenslang
Voor mij is psychiatrie elke vorm van geestelijk lijden of elke combinatie van persoonlijkheidskenmerken waarbij de grens van het normaal aanvaarde overschreden wordt én waarbij de persoon in kwestie daardoor in de problemen komt. Verschijningsvormen, lijdensdruk, acceptatie door de omgeving, al deze dingen lopen vaak fors uiteen en wat voor de een nog acceptabel is, is voor de ander totaal niet leefbaar. Meer dan welke ziekte dan ook is een psychiatrische aandoening van invloed op de directe omgeving van de persoon. En dat dan levenslang. Al wordt dat laatste soms door de patiënt zelf bekort.

Belangenorganisaties
Dé psychiatrie bestaat volgens mij niet. Er zijn veel belangenorganisaties die op verschillende manieren aandacht geven aan de verschillende deelgebieden en desondanks is er nog veel onbekend of rust er een taboe op. Er wordt hard gewerkt om een platform, informatiebron, vraagbaak of wat dan ook te bieden. Persoonlijk voel ik me er zelden thuis. Ben ik dan niet gek genoeg? Of is een kenmerk van een psychiatrische aandoening ook juist het ‘je anders voelen?’

Ervaar het zelf
In 2018 verscheen Halverwege het einde bij Futuro uitgevers. Het is een roep om aandacht voor de psychiatrie, nog steeds. Ten tijde van Corona lezen velen van ons meer dan eerder. Daarom dit jaar tijdens de week van de psychiatrie een heuse winactie. Lees. Voel. Ervaar het zelf. Maak kennis met de gedaante waarin de psychiatrie je huis kan binnensluipen om er nooit meer weg te gaan.

Wat moet je doen?
Schrijf iets over de psychiatrie. Het maakt niet uit wat, het kan een ervaring zijn, of iets dat je meegemaakt hebt met een bekende. Het mag jouw definitie zijn van psychiatrie, of je oordeel over de week van de psychiatrie. Schrijf een gedicht, een verhaal, een anekdote, het maakt niet uit waar het over gaat, als het maar met het thema psychiatrie te maken heeft. Schrijf zoals jij wil, maar beperk je tot 400 woorden. Gebruik onderstaand formulier:

Het nut van het bestaan

Pijnlijke overpeinzing over het nut van het bestaan.

Als het lopen van tien kilometer dagelijks een noodzaak is om je stemming op peil te houden…

En je daardoor geen tijd hebt om bijdragend te zijn…

Hoe rechtvaardig je dan het zetten van je voetstappen op de aarde?

Gaan

Als schrijven en wandelen je enige bijdrage is aan de maatschappij

Het huishouden je enige nut voor je gezin


Als de mensen om je heen je zo irritant vinden

Dat je steeds monddood gemaakt wordt

Omdat ze het niet meer op kunnen brengen

Naar je te luisteren om je te kunnen begrijpen


Als je denkt: wat doe ik hier?

Hoe bijdragend is mijn bestaan?

Kan ik dan niet beter gaan?

Therapeutisch hondje

Over hoe een asielhondje van onschatbare waarde werd bij de strijd tegen de depressie maar haar eigen strijd niet overleefde.

Afscheid nemen bestaat niet. Marco Borsato zong het in 2003 al. En het is waar. Altijd blijft de herinnering ronddansen in je hoofd, met agressie als in headbangen of de fijne precisie van het klassiek ballet. Gedanst wordt er, tot de dood van de persoon in wier hoofd de danser het podium vond.

Rituele dans

Nadat ik in 2013 mijn rituele dans met mijn therapeut voltooid had, kon ik eindelijk echt mijn depressies te lijf gaan. Daartoe sprak ik voor het eerst hardop: ‘Ik ben depressief.’ Met deze woorden haakten de overlevingsstrategieën, die mij al zo’n dertig jaar rechtop hielden, af. Ze weigerden verder ook maar iets voor me te doen. Het kan niet anders of ze moeten zich verraden hebben gevoeld. Er zat niets anders op me ziek te melden.

Later

Nina! Maart 2020. Foto: Mascha Gesthuizen

Ik ben altijd van de regels geweest. Streng voor mezelf, als een ouderwetse schooljuf met knot en omlaag getrokken mondhoeken, die de liniaal hard liet knallen op menig kinderhand. Alle adviezen in de strijd tegen de depressie werden nauwgezet uitgevoerd door mij. Elke dag wandelen, minimaal een half uur, klonk het advies. Ik liep een uur. Alleen. Snel, want terstond meer om mijn lijstje van taken voor die dag. Onderweg screende ik de medewandelaars: hondenbezitter, natuurgenieter, ook depressief, verplicht ommetje met oma, ga zo maar door. Het waren de hondenbezitters die appelleerden aan een diep begraven wens. ‘Later als ik groot ben, neem ik een hond.’ Was ik al groot, vroeg ik mij af, terwijl ik met grote passen over de dijk denderde. Was ik in staat te zorgen voor een hond, ook tijdens mijn depressieve periodes? Zou ik kunnen leren omgaan met het zand in huis, het water dat uit de bek lekt na het drinken, de poep en de plas als het dier ziek is of oud? Want ook de regel ‘een opgeruimd huis is een opgeruimd hoofd’ had verstrekkende gevolgen gekregen in mijn uitvoering daarvan.

Behoedzaam rondje

Ik kan ook impulsief zijn. Op zo’n moment heb ik de laptop opengeklapt en de site van de dierenbescherming geopend. Honderden honden kwamen voorbij. En één Nina. Ik zag haar foto en wist meteen dat het goed zou komen. Ik hoefde haar alleen op maar op te halen. Omdat het dierenasiel waar ze opgenomen was, pas de volgende middag openging, stuurde ik een mail. En alles kwam goed.

Een paar dagen later was het zover. Thuis was alles op orde. We waren er klaar voor. Nooit zal ik vergeten hoe we haar de riem afdeden en ze heel behoedzaam een rondje door het huis liep om alles te verkennen. Ze was zo blij en deed alles om ons te plezieren opdat ze maar in de smaak zou vallen. Elf maanden was ze, speels, energiek, vrolijk. Alles wat ik niet was. ’s Nachts moest ze er nog een keer uit. Zo leerde ze mij het bos bij nacht kennen.

Sociale time out

Nina nam me elke dag mee. Door weer en wind, bij hitte, of met het fijnste wandelweer. Ze nam me mee naar bossen en heide, omdat ze het zo leuk vond om samen op een nieuw terrein op ontdekkingstocht te gaan. In restaurant gedroeg ze zich voorbeeldig, dus meestal mocht ze mee. Dan gaf ze me een legitieme reden om een sociale time out te nemen, want ‘ze moet even uit.’ Ze vond niks fijner dan dat je op de grond ging liggen zodat ze naast je kon komen liggen, en leerde me weer dat dat gewoon kan, op de grond liggen. Ze leerde me dat water op de vloer ook wel opdroogt en dat je van een beetje zand niet direct dood gaat. Nina was altijd mijn Therapeutisch Hondje.

Vijand

Twee maanden geleden begon het. Na een slome dag kreeg ze binnen zesendertig uur maar liefst zeven epileptische aanvallen. Het begin van het einde. We begonnen aan een zoektocht naar oorzaken en behandelingen. Met ingehouden adem liepen we om haar heen als we haar medicatie weer hadden aangepast. We zochten naar geruststelling en benoemden alles wat op normaal gedrag leek. We waren uit op ontmaskering van de vijand die in haar moest huizen en benoemden alles dat niet goed ging. Maar Nina trok zich daar niks van aan en maakte haar eigen ziekteproces door. Dapper en stoïcijns, zoals een labrador kan zijn. Nadat ze opnieuw aanvallen kreeg bij maximale doseringen en er geen andere mogelijkheden meer waren, hebben we ons afgevraagd wie we nou eigenlijk aan het behandelen waren en met welk doel.

Vertrouwen

Uiteindelijk keek ze ons vol vertrouwen aan toen we bij de dierenarts op de grond zaten. Ze wist het zeker: afscheid nemen bestaat niet.

Dit is een maand geleden. We praten elke dag over haar en meerdere malen per dag vergis ik me omdat de waterbak niet meer bijgevuld hoeft te worden. Als ik alleen buiten loop, kijk ik om me heen waar ze had kunnen zijn. Als ik in de tuin werk, betrap ik me erop dat ik tegen haar praat. En ik weet dat ik altijd van haar zal houden.

Sociale afstand?

Gesigneerde roman. Foto Mascha Gesthuizen

Perspectieven trillen op hun fundamenten

Overdonderend besef je dat perspectieven trillen op hun fundamenten. Sociaal afstand houden. Wat je in je therapie geleerd hebt, loslaten. Loslaten omdat de Mens op Aarde ziek is. Platgetrapt door Corona: ik, wij, jullie. Mensen worden angstig, maar nemen elkaar mee in optimisme en zoeken in elkaars antwoorden de geruststelling waar ze zo naar verlangen.

Je bent weer alleen

Sociaal afstand houden. Je bent weer alleen. De loep die altijd op de doemscenario’s gelegd kan worden, de loep die je tijdens je gesprekken met je therapeut zo zorgvuldig had opgeborgen… Die loep bevindt zich opeens weer in je hand. Je hand, die zich al richting het doemscenario beweegt. Het is geen optie meer de loep er nìet op te leggen. 

Het blijkt een modderstroom te zijn

Sociaal afstand houden. De zware stroom neemt je mee. Je probeert tegen de stroom in te gaan want je bent geweest waar het fijn was en je wil daar blijven. Maar de stroom is te zwaar, het blijkt een modderstroom te zijn. Angst en negativiteit plakken met de modder samen aan je lijf en je weet zeker dat je je nooit meer zult kunnen wassen.

Normale reactie

Het is moeilijk om nìet in een nieuwe depressie te glijden op deze Aarde waarop de mensen ziek zijn. Reageer je abnormaal? Of is het een normale reactie op een abnormale situatie?

Oordeel niet

Laat sociale afstand geen sociaal isolement worden. 
Leef, lees, deel. 
Breng begrip op voor anderen, ook al begrijp je ze niet altijd. 
Oordeel niet, maar verdiep je in de situatie van anderen als je hun reactie niet kunt volgen.

Lees of luister

Over allerlei menselijke problemen is informatie te krijgen. Over depressie en suïcidaliteit lees je bijvoorbeeld Halverwege het einde, een roman over het leven van een huisarts die zelf kampt met depressies, via Futuro Uitgevers. Of je luistert de podcast ‘Verstrikt’ waaraan ik meewerkte, van Maarten Dallinga via omroep Gelderland. Ook te beluisteren via je podcastapp. 
Heb je na het lezen van deze blog vragen over suïcidaliteit, neem dan contact op met 113 zelfmoordpreventie. 

Links

https://futurouitgevers.nl
https://www.113.nl
https://www.omroepgelderland.nl/verstrikt

Halverwege het einde is bij elke boekhandel of online boekhandel te bestellen, bijvoorbeeld via:

https://www.bol.com/nl/s/?searchtext=halverwege+het+einde&searchContext=media_all&appliedSearchContextId=&suggestFragment=halverwege&adjustedSection=&originalSection=main&originalSearchContext=media_all&section=main&N=0&defaultSearchContext=media_all

Taboe op je kerstmenu

Er zijn momenten dat alles duidelijker is dan anders. Als de wind guur wordt, de regen gestaag valt en het geluid van spelende kinderen op straat wegsterft, is het tijd van bezinning. Het eind van het jaar is in zicht en we stellen onszelf de vraag of we alles hebben gedaan wat we voor dit jaar van plan waren.

Nu is het pas halverwege december, nog wat vroeg voor zulke mijmeringen, maar aan de andere kant geloof ik in terugkijken om te leren. Dan is het best fijn dat je nog twee volle weken in het verschiet hebt om een inhaalslag te maken.

Vanuit de anonimiteit

Een van mijn missies voor afgelopen jaar, was doorgaan met de strijd tegen taboe’s en stigma’s rondom depressie. Zoals de depressie eenzaam is, is de strijd tegen deze taboe’s dat ook. Althans, zo heb ik het ervaren. Een boek schrijven is niet genoeg. Je moet zorgen dat het gelezen wordt. Dat je over het onderwerp mag vertellen. Dat je gezien wordt. En dat dan vanuit anonimiteit. Het inschakelen van andere media valt niet mee. Want ze kennen je naam niet.

Aanhaken dus. Want de strijd tegen het taboe gaat door. Ik schoof aan tafel bij de talkshow van Echt Esther voor Radio Aalsmeer. Ik gaf enkele lezingen, sprak op de Uitmarkt in Amsterdam met bezoekers van de kraam van de Uitgever, Futuro, van mijn roman Halverwege het einde en leverde mijn bijdrage aan de vijfdelige podcastserie Verstrikt van Maarten Dallinga voor Omroep Gelderland, over omgaan met zelfmoord. Stuk voor stuk enerverende projecten die me waardevolle gesprekken opleverden en me ook eens te meer duidelijk maakten hoeveel taboedoorbrekend werk nog nodig is voor dit onderwerp.

Lekker opbeurend

En dan staat daar de zak van Sinterklaas, als aankondiging van de maand waarin ongetwijfeld de meeste cadeau’s langs de kassa gaan. Heeft iemand ooit geteld hoeveel boeken er in december verpakt worden in cadeaupapier?

Mijn collega-schrijvers maken mooie foto’s of ludieke filmpjes om hun boek aan te prijzen. En dan rijst de vraag: hoe doe je dat, met een boek over depressie en zelfmoord? Op een post van mij waarin ik aandacht vroeg voor Halverwege het einde, kwam een reactie: lekker opbeurend, zo’n depressieverhaal met de Kerst.

In december lachend aan tafel

Tja. Dat misschien niet. Maar ook met Kerst zijn mensen depressief. Ook met de feestdagen passeren zelfmoordgedachten. Juist het niet mogen bestaan van zulke gevoelens en gedachten kan verstikkend werken voor degene die ze heeft. De druk kan enorm oplopen als je netjes op moet zitten en je best moet doen om tenminste die twee avonden in december lachend aan tafel te zitten en met oud en nieuw de beste wensen moet geven en ontvangen en dat het liefst ook nog allemaal gemeend.

Daarom: Geef mijn boek. Lees mijn boek. Ook in december. Je geeft zoveel meer. Je geeft erkenning en begrip. Je laat iemand weten dat er tijdens de feestelijkheden ook ruimte is om uit dat alles verstikkende isolement te komen, er te zijn. Zonder voorbehoud, omdat je weet dat het niet voor iedereen altijd feest is, ook al is het Kerst.

https://www.bol.com/nl/p/halverwege-het-einde/9200000089684435/?bltgh=g7pCds9g45n2jB59AwBMeA.1_4.5.ProductTitle

Halverwege het einde raakt Verstrikt

‘Het zuigt, het trekt, het gaat met je aan de haal…’

Lees het interview met Maarten Dallinga

www.omroepgelderland.nl/nieuws/2429352/Maarten-bekende-tegenover-zijn-ouders-dat-hij-ooit-dood-wilde

‘Het is nooit het eerste wat je doet. Het is altijd het laatste…’

Aan deze prachtige podcast van Maarten Dallinga mocht ik meewerken. Ik ben blij met deze kans om zo, na het verschijnen van mijn roman ‘Halverwege het einde’ wéér zelfmoord onder de aandacht te mogen brengen. Want dat is hard nodig om het aantal zelfdodingen omlaag te brengen.

Zo egoïstisch. Denken ze niet aan hun kinderen, hun partner, hun familie?’

‘Als je op het punt staat de stap naar zelfmoord te zetten, zit je in een vacuüm. De binding met je naasten ben je dan allang kwijt. Je bent met heel andere dingen bezig.’

laat je raken

Lees Halverwege het einde

Luister Verstrikt

Verstrikt

Luister vanaf 9 november de podcast Verstrikt. Lees hier waarom.

Indringend
Indrukwekkend
Informatief

Dat is de podcast over #zelfmoord van Maarten Dallinga voor Omroep Gelderland.

Vijf afleveringen, elke week komt de volgende online
Luister vanaf 9 november via je podcast-app (iTunes/Apple Podcasts, Spotify, Stitcher en bijv. Player FM. Luisteren kan ook via http://www.omroepgelderland.nl/verstrikt.

Test gaat verder onder de afbeelding

Foto: Lex Harfterkamp

Zelfmoordgedachten beleef je op een eenzaam niveau. Daar wil je niet zijn. Daar zou niemand moeten komen. Maar hoe weet je dat iemand daar zit? En hoe bereik je die dan?

Zelfmoord moet beter bespreekbaar worden zodat betere preventie mogelijk is.

Om het taboe op zelfmoord te doorbreken, schreef ik #halverwegeheteinde, mijn op ware gebeurtenissen gebaseerde roman die in 2018 uitkwam.

Maarten Dallinga maakt #verstrikt. Vanuit mijn ervaringen kon ik mijn bijdrage aan zijn podcast leveren.

Dus luister deze podcast. Het is niet eng. Het is mooi, indringend, indrukwekkend. Ervaringen. Informatie. Erkenning. Tips. Het zit er allemaal in. Vanaf 9 november staat het klaar voor jou.

Ik hoor graag wat je van de podcast vindt. Laat het weten via het contactformulier elders op deze site.

Heb je na het lezen van deze blog behoefte aan meer informatie of contact, kijk dan op https://www.113.nl. Of bel 0900-0113.